Obecnie Telecom City stanowi wiodący w skali międzynarodowej klaster telekomunikacyjny skupiający najważniejsze światowe firmy sektora ICT. Przedsiębiorstwa klastra współpracują z uniwersytetem, zwanym obecnie Instytutem Technologii Blekinge, jak również z władzami lokalnymi, w działaniach na rzecz wzrostu, zwiększenia rentowności oraz rozwoju edukacji i badań. Obok dużych przedsiębiorstw w Telecom City występuje też wiele małych przedsiębiorstw specjalizujących się w technologiach informacyjnych i technologicznych, które cechuje bardzo szybki wzrost zarówno liczby pracowników, jak i poziomu kompetencji. Dynamiczny rozwój przedsiębiorstw klastra ICT w ramach Telecom City pozwolił na przyrost zatrudnienia w tempie około pięciuset pracowników rocznie. W rezultacie w regionie Karlskrony, liczącym około 100 tysięcy mieszkańców, 17 proc. jest zatrudnionych w sektorze w ICT. W latach 90. sektor wzrósł czterokrotnie.
Architektami klastra ICT byli głównie Per Ericsson, obecny dyrektor szwedzkiej Agencji ds. Systemów Innowacyjnych Vinnova, oraz T. Dalk, który zajął się budowaniem wewnętrznych relacji w rodzącym się klastrze i poszukiwaniem kolejnych zwolenników rozwoju sektora technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Dzięki zaangażowaniu tych osób w 1987 roku powstało Centrum Software Blekinge, natomiast w 1989 roku wyspecjalizowany Uniwersytet Blekinge kształcący dla potrzeb przemysłu ICT. W 1990 roku nowy profil technologiczny regionu – w zakresie telefonii komórkowej – zainicjowała inwestycja firmy Ericsson.
W 1993 roku powstała organizacja Telecom City skupiająca przedsiębiorstwa współpracujące z uniwersytetem, do której działań włączyły się też władze lokalne. W ten sposób osiągnięta została współpraca przemysłu, nauki i sfery regulacyjnej, mająca kluczowe znaczenie zarówno dla rozwoju klastra, jak i całego regionu. W drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych doszło w regionie do znaczących inwestycji międzynarodowych przedsiębiorstw i funduszy venture capital. Powstały również Rada Rozwoju Blekinge, szkoła kształcenia zawodowego oraz organizacja IT Blekinge for IT in Wide Society promująca znaczenie technologii informacyjnych w społeczeństwie.
Telecom City jest siecią stanowiącą osnowę klastra Blekinge składającą się ze stale rosnącej liczby podmiotów. Cechują ją stała współpraca i dialog przedstawicieli biznesu, uniwersytetu oraz władz lokalnych, oparte na specyficznej mentalności działania: moja wygrana jest twoją wygraną (strategia win-win). Wynika to ze współzależności firm specjalizujących się w różnych powiązanych ze sobą elementach procesu tworzenia wartości dodanej z zakresu technologii informacyjnych i komunikacyjnych: wytwórca oprogramowania potrzebuje ekspertyzy konstrukcyjnej dotyczącej danego sprzętu, firma rozwijająca aplikacje potrzebuje konkurencyjnego rynku, itp. Rosnący rynek stwarza możliwości tworzenia nowych, wspólnych produktów, usług i rozwiązań. Jednocześnie, ze względu na znaczne uzależnienie ostatecznego sukcesu klastra od dostępu do wykwalifikowanej kadry, duży nacisk położono w regionie na rozwój zaplecza edukacyjnego i badawczego dla sektora ICT.
Według twórców sukcesu regionu Blekinge kluczową kwestią w strategii rozwoju klastra jest znalezienie obszarów, które mogą być motorem jego dalszego rozwoju. Ponadto kluczowym czynnikiem są ludzie, którzy uwierzą, że taki rozwój jest możliwy i podejmą inicjatywę budowania relacji na rzecz rozwoju klastra.
Klaster medialny w Lipsku
W roku 1998 sektor mediów w Lipsku obejmował 1063 firmy, natomiast w roku 2000 było ich już 1500. Największe znaczenie dla rynku pracy mają branże telewizyjna, radiowa, filmowa, telekomunikacyjna, działalność wydawnicza, kulturowa oraz drukarstwo. Duża część firm działających w klastrze to podmioty stosunkowo młode, powstałe po roku 1989. Po początkowym okresie szybkiego przyrostu nowych firm w latach 1989–1991 (co było spowodowane m.in. upadaniem i prywatyzacją państwowych zakładów) nastąpił okres spadku dynamiki tworzenia się nowych firm. W latach 1998–2000 zauważalne było jednak ponowne ożywienie, co może świadczyć o osiągnięciu przez klaster odpowiedniej konkurencyjności zapewniającej większe możliwości rozwoju firm.
Stosunkowo młody rodowód opisywanego klastra medialnego potwierdza niewielki rozmiar przedsiębiorstw działających w tym przemyśle. Niemal połowa z nich to przedsiębiorstwa zatrudniające do pięciu pracowników, natomiast żadne (poza MDR, które jest podmiotem publicznym) nie zatrudnia więcej niż dwudziestu pracowników. Sytuacja ta wynika częściowo ze specyfiki branży medialnej, charakteryzującej się występowaniem małych, a tym samym bardziej elastycznych podmiotów. Potwierdzeniem tego jest koncentracja w Lipsku dużej liczby niezależnych konsultantów – specjalistów, szacowanej na blisko 15 tysięcy osób.
Rozwój klastra medialnego w Lipsku był wspierany przez władze publiczne. W roku 1990 z inicjatywy tych władz została powołana inicjatywa – Stowarzyszenie na rzecz Miasteczka Medialnego w Lipsku (Főrderverein Medienstadt Leipzig), mająca za zadanie wspierać powstanie klastra medialnego. Inicjatywa ta miała koordynować działania władz publicznych oraz promować obraz Lipska jako klastra medialnego z gęstą siecią firm i instytucji działających w branży medialnej. Rozwój firm działających w branży mediów wspierany był finansowo w ramach licznych programów regionalnych, rządowych oraz europejskich (m.in. w ramach Europejskiego Funduszu Socjalnego), ukierunkowanych na wspieranie powstawania nowych firm. Bezrobotni otrzymywali wsparcie finansowe i przeszkolenie w celu założenia własnych przedsiębiorstw w branży multimediów. Sektor filmowy i telewizyjny korzystał z rządowych programów wspierających festiwale filmowe (program Filmfőrderung w Saksonii). Ponadto w roku 1998 utworzono fundację (Mitteldeutche Medienfőrderung) mającą za zadanie zwiększenie efektywności i konkurencyjności regionalnego przemysłu filmowego i telewizyjnego.
Duże znaczenie dla rozwoju klastra miało także odpowiednio ukształtowane otoczenie instytucjonalne, w tym system kształcenia i edukacji. Rynek pracy dla firm działających w klastrze medialnym został ukształtowany przez realizowane w regionie liczne specjalistyczne programy edukacyjne i dokształcające. W Lipsku wiele instytucji ma w swej ofercie programy kształcące w dziedzinach związanych z przemysłem medialnym. Na uniwersytecie w Lipsku istnieje instytut zajmujący się technologiami komunikacyjnymi oraz związanymi z mediami (studiuje tu około 2600 studentów). Wyższa Szkoła Techniki, Gospodarki i Kultury (Hochschule fűr Technik, Wirtschaft und Kultury) przygotowuje w zakresie informatyki, mediów oraz ekonomii. Ponadto znajduje się tu wiele innych uczelni wyższych mających w swej ofercie specjalistyczne kierunki bądź kursy w dziedzinie mediów. Absolwenci tych instytucji zapewniają wykwalifikowaną siłę roboczą dla firm działających w różnych dziedzinach związanych z przemysłem medialnym. Ponadto często się zdarza, iż studenci podczas studiów mają możliwość zdobycia praktycznego doświadczenia, pracując nad projektami badawczymi wspólnie z lokalnymi firmami oraz odbywając w nich praktyki wakacyjne, szczególnie w takich dziedzinach jak branża filmowa i telewizyjna, multimedia oraz aplikacje internetowe.
W ramach otoczenia instytucjonalnego w roku 2000 utworzony został wyprofilowany inkubator przedsiębiorczości i centrum technologiczne – Media City Leipzig. Obejmuje on powierzchnię 36 tysięcy metrów kw. biur, sal konferencyjnych i obiektów przeznaczonych na studia telewizyjne, oraz związanych z tym przemysłem firm. Inwestycja pochłonęła ponad 50 milionów euro z czego 35 milionów euro stanowiło wsparcie ze strony władz Saksonii. Pomieszczenia inkubatora zapewniają miejsce biurowe dla około 70 firm oraz 500 pracowników. Media City ma odpowiedni potencjał, aby rozwinąć się w ważny inkubator firm innowacyjnych. Niewielka odległość firm z branży mediów oraz podmiotów wspierających sprzyja bliższym interakcjom, szybszej wymianie informacji i możliwości tworzenia zespołów zadaniowych do wspólnego rozwiązywania problemów.
W Lipsku istnieje również wiele innych, mniejszych instytucji wspierających lokalny przemysł medialny. Jedną z nich jest Medienhof Leipzig-Stőtteritz – centrum, w którym ulokowanych jest ponad dwadzieścia przedsiębiorstw, głównie w bardziej tradycyjnych obszarach przemysłu medialnego. Ponadto w mieście działa Centrum Biznesu i Innowacji (BIC Lipsk), ustanowione przez władze lokalne, stowarzyszenie branżowe oraz lokalny bank, będące również inkubatorem dla nowych firm produkcyjnych i usługowych. Zapoczątkowało ono swą działalność w roku 1999 i wynajmuje 6 tysięcy metrów kw. powierzchni biurowej i laboratoryjnej. Koszty wynajmu pomieszczeń są subsydiowane przez władze miejskie i wspomniane instytucje założycielskie. W centrum ma również siedzibę agencja świadcząca specjalistyczne usługi dla firm typu start-up w takich dziedzinach jak finanse, doradztwo technologiczne, patenty i marketing. W roku 2001 BIC Lipsk był siedzibą 30 firm działających w obszarze technologii komunikacyjnych, marketingu, projektowania oraz nowych usług elektronicznych.
Klastry w Polsce
Jakkolwiek skupiska działalności gospodarczej nie są zjawiskiem nowym, problematyka klastrów jest szerzej dyskutowana w Polsce dopiero od kilku lat. To zainteresowanie doprowadziło również do podjęcia przez różne zespoły badawcze prób analizy funkcjonowania potencjalnych klastrów (Brodzicki et al. 2002, Szymoniuk 2002, Dziemianowicz, Olejniczak 2002, Olesiński, Predygier 2002). W ograniczonym zakresie kwestia klastrów była również poruszana w ramach prac opracowujących regionalne strategie innowacji dla poszczególnych województw. W ramach niektórych strategii zostały zdefiniowane istniejące bądź potencjalne klastry, a niemal we wszystkich wskazano na potrzebę wspierania ich rozwoju.
W 2002 Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową w ramach projektu badawczego zleconego przez Komitet Badań Naukowych rozpoczął badania będące wstępem do analizy potencjału i szans rozwoju struktur klastrowych w polskiej gospodarce. Zastosowana metodologia pozwoliła na identyfikację występowania skupisk działalności gospodarczej oraz ocenę stopnia zaawansowania, barier i możliwości rozwoju struktur klastrowych w polskiej gospodarce.
Analiza zidentyfikowanych skupisk pozwala na wysunięcie kilku wniosków. Po pierwsze branże zaliczane do wysokotechnologicznych – jak się można było spodziewać – wykazują tendencję do koncentracji w pobliżu wielkich aglomeracji (Warszawa, Kraków, Trójmiasto, Łódź, Katowice). Wynika to przede wszystkim z dostępności na tych terenach kapitału intelektualnego, niezbędnego w tego rodzaju działalności. Istotne jest tu zarówno istnienie silnych ośrodków naukowych i badawczych zapewniających infrastrukturę badawczą, ale co wydaje się istotniejsze dostępność wykwalifikowanych pracowników – absolwentów lokalnych jednostek szkolnictwa wyższego. Po drugie skłonność do koncentracji występuje również w branżach tradycyjnych, w których jednak zgoła inne są przyczyny takiej koncentracji. Istotnym czynnikiem wydaje się być dostęp do rynku zbytu, rozumianego bądź jako aglomeracja (np. w branży spożywczej czy budowlanej) bądź jako koncentracji przemysłowej (np. branża tworzyw sztucznych); w niektórych branżach wciąż istotny jest dostęp do surowców. Duże znaczenie dla rozwoju branży w określonej lokalizacji mają wieloletnie tradycje wykonywania danego rodzaju działalności (np. przemysł meblowy w regionie Swarzędza czy skórzany w Radomiu).
Analiza przeprowadzonych studiów przypadku (automatyka przemysłowa w Gdańsku, poligrafia w Warszawie i inne) pozwala stwierdzić, iż mamy do czynienia z tworzeniem się gron przedsiębiorczości w polskiej gospodarce. Jednakże przeprowadzone do tej pory badania wskazują, iż są to wczesne etapy rozwoju takich struktur, którym często brak jeszcze odpowiedniej masy krytycznej, aby w pełni mogły uzyskać korzyści jakie daje klaster. Sytuację rosnącego zainteresowania rozwojem współpracy w ramach klastrów potwierdzają powstające inicjatywy klastrowe, których celem jest rozwój współpracy pomiędzy ich uczestnikami oraz podniesienie konkurencyjności firm uczestniczących w takich inicjatywach.
